Kim demis turkler icat yapamaz diye eski havagazi saatlerini ters calistirmak
icin bisiklet pompasiyla,gazborularina hava basmak bize ait ozel bir bulustur.
Kac metrekup havagazi harcamissan, bisiklet pompasiyla ters yonde hava bastin
mi, saatin yazdigi rakamlar geriye dogru silinir. Bu bulusun da sahibi,
dalginliklageregindenfazla hava basarak, havagazi sirketinden alacakli ciktigi
icin enselenmisti.Adi bu yuzden unlu mucitler tarihine gecemedi Musluklari su
saatinin yazamayacagi kadar az acip, iplik iplik akansulari yirmi dort saatte
kovalara doldurmak da, yine o devrin ilginc buluslarindandi. Bir sure elektrik
saatlerinin rakamlarini miknatisla geriye cevirmekde epey denenmis, o nedenle
saatlerin rakam gosteren mekanizmasi, miknatisin oyununa gelmesin diye,
kursundan yapilmaya baslanmisti. Butun bunlar hep bizim yaratici
beyinselligimizin urunleridir. Biz az sey icat etmedik tarihte. Istanbul'a ilk
elektrigi vaktiyle Satie Sirketi getirdi.Uzak semtlerde elektrik alan tek-tuk
evlere her ay tahsildar gondermeyi gereksiz buldugu icin, bu evlere birer
kumbara koymustu.Yirmidort saatte bir kumbaraya, o devrin halk dilinde
"manda gozu" denilen,nalkadar yirmi besligi attin mi, elektrik
kendiliginden yanardi. Yilda birkackez de Satie Sirketi'nin adamlari bu evleri
dolasarak kumbaralari acar,paralari alirdi. Icerenkoy'deki bir evin
kumbarasindan hic bir sey cikmiyordu. Sirket ozel arastirmalarla evin elektrik
kullandigin isaptamisti. Ancak kumbaraya hic bir sey atmadan nasil
calistiriyordu elektrigi, onu cozememisti. Sonunda ev sahibini sirkete
cagirdilar: Hileni bize acikla, sana bedava elektrik verelim. Yalniz bu ustun
bulus ortaliga yayilmasin, dediler. Ev sahibi gulumseyerek anlatti; gazoz
siselerinin kapaklarina su doldurarak bunlari buzdolabinda donduruyor, sonra da
yuvarlak buzlari yirmibeslik niyetine elektrik kumbarasina atiyordu. Buzlar
mekanizmayi calistiriyor,arkasindan eriyip aktigi icin, hic bir iz birakmiyordu.
Elektrik fiziginde Edison'dan sonra en buyuk ve en yararli kesif boylece bize
ait oluyordu.Satie Sirketi, bu buyuk mucidi odullendirerek, ona elektrigi
bedavaverdi vekumbaralarin yapisini degistirdi. Son yillarda ise daha ince
buluslara yonelinmistir. Ornegin disariya gidecek iscilerin saglik muayenesinde
saglam raporu almalarini saglamak icin,mikroskop kontrolunden gecmis findik
buyuklugundeki temiz kakalar besliradan kiraya verilmektedir. Cis siselerinin
kirasi iki bucuk,tansiyon dusurucu sarimsakli su ise tutturabildiginedir.
Tababetteki bu asamalar o kadar ust duzeydedir ki, henuz dunyamiza mal
olamamistir. Kirmizi biberin icine kiremit tozu karistirmak, kuru
uzumleharmanlanmiskucuk keci boku ihrac etmek, zeytinyagi yerine kellik yapan
parafini dayanmak hep yerli buluslardir. Viski siselerinden enjeksiyonla viskiyi
cekip yerine cay suyu doldurmak, disaridan ithal edilen
ayakkabilarinsolteklerini Izmir, sag teklerini Istanbul gumrugune getirterek,
sonra dakimsenin sahip cikmadigi bu yuzlerce tek ayakkabiyi ihalelerde
ucuzakapatip, arkasindan birlestirerek piyasaya surmek tarihsel ve
anitsalzekamucizelerimiz arasindadir.
HARMANYERI
